Kaya Bahçeleri

 


KAYA BAHÇELERİ HAKKINDA

Kaya bahçelerinin belli bir standardı ya da şablonu yoktur. Kimi zaman bahçe girişlerinde, kimi zaman su öğesinin yakınında. Bazen de düz bir çim alanda monotonluğu kırmak için tasarlanabilirler. Ama hangi anlayışla ve nasıl düzenlenmiş olurlarsa olsunlar sadelik ve doğallık prensiplerinden de asla ödün vermezler.
Bir peyzaj düzenlemesinde kayabahçesinin tercih edilmesindeki en önemli sebeplerden biri, bir kez tasarlandıktan sonra asgari düzeyde bakıma ihtiyaç duymasıdır. Tasarımın en temel ilkesi ise seçilen doğal kayalar ve onlarla birlikte kullanılacak bitkilerin uyumlu bir birliktelik sergilemeleridir. Düzenlemede ne kayalar baskın olmalı ne de bitkiler ön plana çıkmalıdır. Bu nedenle her iklim ve toprak yapısına uygun, çok boylanmayan ve disipline edilebilen bitkiler tercih edilmelidir. Tasarlanacak arazi belirlendikten, drenaj ve aydınlatma gibi alt yapı sorunları çözüldükten sonra sıra toprak yapısının belirlenmesi, kaya ve son olarak da bitki seçimine gelmelidir.


KAYA SEÇİMİ

Kayaların bahçelerin estetik unsurları olduğu düşüncesinden hareket ederek ebadı ne olursa olsun, büyük bir titizlikle seçilerek kullanılmalıdır. Düz formlu olmayan büyük kayalar mekanda daha doğal ve çekici bir görünüm yaratacaklardır. Ama mekanın ebadına ya da taşın yapısına göre küçük boyutlu olanları da tercih edilebilir. Örneğin kireç taşı yumuşak ve nemi ileten geçirgen yapısıyla bitkilerin kayaların arasından geçerek büyümesine izin verir. Dere yataklarından, deniz kenarlarından ya da dağlardan seçilen doğal kayalar daha etkileyici görünüm sergilerler. Kurşuni, turkuaz veya açık renkli olanlarla kare ve dikdörtgene yakın formdaki kırınımlı kayalar bahçenize istediğiniz doğal tekstürü sağlayabilir. Aynı form ve benzer tekstürde olanlar ise simetri ve monotonluğa neden olacağından farklı doku, renk ve büyüklükteki kayaları kullanmanız daha iyi sonuç verecektir.


KAYA BAHÇESİNDE BİTKİLENDİRME


Bir kaya bahçesinde çok farklı çeşitte ve sayıda bitki kullanılmamalıdır. Bitkiler kayaların tamamlayıcısı olarak düşünülmeli ve bu nedenle de ön plana çıkmayacak bir yapıya sahip olmalıdırlar. Kaya bahçesinde kullanılacak bitkiler serin ve gölge ya da sıcak ve güneşli hava şartlarına dayanıklı, hem nemli hem de kuru toprakta yetişebilen türler arasından seçilmelidir. Ayrıca, bodur, boylanma yapmayan ve disipline edilebilen bitkiler tercih edilmelidir. Herdem yeşil bitkiler ise kaya bahçelerinin baş tacıdır. Kırmızı yapraklı Acer palmatum ‘Atropurpurea’, gümüşi ‘pittosporum tobira ‘tenuifolium’, Cotoneaster ve Yucca’lar renkli bir kaya bahçesinin vazgeçilmez türleridir. Piramidal formlu mazılar Thuja orientalis ‘Pyramidalis’ ile top mazılar Thuja orientalis ‘Aurea nana’ ise farklı biçimleri nedeniyle düzenlemeye çeşit zenginliği kazandırırlar.


NASIL TASARLANMALI?

Genelde eğimli alanlar, bahçe girişleri ve su unsurunun yakınındaki bölgeler kaya bahçesi tasarlamak için daha uygundur. Kaya bahçeleri için ayrılacak alan  çok büyük ne de çok küçük olmalıdır. Eğer bahçenizde eğimli bir alan yoksa siz de eğimli bir mekan yaratabilirsiniz. Eğimin %18-25 arasında olması hem fonksiyonel hem de görsel açıdan iyi sonuç verecektir. Kaya bahçesini tasarlamaya başlamadan önce aydınlatma problemini çözme için elektrik hattının yerleştirilmesi, sulama-damlama sistemi ve drenaj gibi alt yapı konularının mutlaka çözülmesi gerekmektedir. Farklı form ve tekstürdeki kayalar simetrik olmayacak, doğal anlayışla bir dizin oluşturacak biçimde yerleştirilmelidir. Bitki seçiminde ise, kayaları örtmeyecek, onlardan daha ön planda olmayacak yapıdaki türler tercih edilmelidir. Düzenlemede Chamaecyparis lawsoniana, Chamaecyparis obtusa’Nana Gracilis’ gibi her dem yeşil, ibreli bitkilerle, Dianthus ‘La Baurbaule’, Campanula gibi çiçek açan ve otsu türler kullanılabilir.

 


 Baltalimanı Japon Bahçesinin İncelenmesi

Su Kullanımı

Japon bahçelerinde su kullanımı bakımından çeşitlilik gösterir. Su kullanımında amaç, ortama huzur, serinlik ve canlılık kazandırmaktadır. Çağlayanlar, göller, nehirler gibi doğal kullanımları yanı sıra su, çanaklar içinde de bahçenin çeşitli yerlerinde kullanılmıştır.Japon bahçelerinde su her zaman temel eleman olarak kullanılır. Japon bahçelerinde önemini yitirmeyen tek unsur olarak vazgeçilmez bir öğesidir. Su manzarası sağlamak için etrafı; tepeler, taşlar ve bitki kompozisyonuyla desteklenir.Su, bazen düz bahçelerde yosun kaplı küçük bir taştan fışkırır ve bir küçük akarsuyun başlangıcını oluşturur.Ortaya çıkan bir akarsu, evvele doğudan güneye ve sonra da batıya yönelerek akar. Hiçbir zaman doğudan çıkıp, bahçeyi ikiye bölerek doğrudan batıya doğru akmaz. Suyun bu şekilde akışı ‘saadet’i temsil etmektedir.


Kuru Taş Bahçesi

Taşlar Japon bahçelerinin iskeletini oluşturmaktadır. Dağlar, tepeler, göller gibi doğal manzarayı anımsatacak biçimde düzenlenen bu taşlar, aralarına yerleştirilen bitkilerle tamamlanmaktadır. Çok eski zamanlardan beri tapınak ve manastır bahçelerindeki taşlara Buda isimleri verilerek dini bir anlam kazanmaları sağlanmıştır. Japonya’da kayalar sadece taş değildir. Onlar çok özel ve kutsal objelerdir. Japonların kayalara karşı besledikleri bu büyük hayranlık çok köklü olup, kaynağını Japon mitolojisinden ve sahip oldukları doğal peyzajdan almaktadır. Dry garden olarak da bilinen kuru bahçelerde; kayalar temsili objeler olarak kullanılır. Kayalar adaları, mıcır veya çakıllar denizleri temsil eder.Japon bahçelerinde mıcırların taranarak dalga motifi verdiğini görürüz. Büyük kayaların yani temsili adaların tanrıların uğrayıp dinlendikleri amaçla kullanıldığı inancı hakimdir.Adım taşları hiçbir zaman düz hatlar oluşturmazlar, bununyarine geniş açılı (magari), dar açılı (hizumi), zigzag (ganko), chidori, rakka gibi şekillerle bahçede kullanılırlar.

 


Köprü Kullanımı

Japon bahçesinde köprüler hem su üzerinden geçişi hem de manzaranın seyrine olanak sağlayanelemanlardır. Köprüler taştan, ahşaptan veya toprak sıvalı bitki dallarından yapılmıştır. 

Burada kullanılan köprünün ahşap malzemeden yapıldığını görürüz. Su elemanın üzerinden geçerek hem geçişi sağlamış hem de manzaraya yön vermişti


Fener Kullanımı

Standart kandillerin kullanımı Asuka dönemine rastlar. Bu kandiller yaklaşık 2.2 m. uzunluğunda olup 6 bölümden oluşmaktadır. Bu bölümler; toprak halka, sütun, merkezi platform, ışık bölmesi, şemsiye ve kıymetli taştan ibarettir. Alanda kullanılan fenerler Japon orjinalidir. Yukimo-doro diye bilinen ayaklı kandiller, genişlikleri yüksekliklerine göre daha fazla olan kandillerdir. Bu kandillerin tepelerinde büyük şemsiye şeklinde bir çatı bulunmaktadır. Çatıların geniş olması, karı bu alanda bir süre alı koymalarına sebep olmaktadır, bu yüzden bu tip kandillere kar manzaralı kandiller de denilmektedir. Belli bir standartları yoktur ama küresel, kare ya da sekizgen olan başlıkları köşeli ayaklarla desteklenmiştir. Bu tip içinde birçok farklı şekil bulunmaktadır.


Pergola

İnsanların dinlenmek istedikleri zaman içerisinde oturup manzaraya odaklanıp izlemelerini sağlayacak ahşap malzemeden yapılmıştır. Alan içerisinden pergolaya geçiş havuz üzerinden kaya taşlarıyla, su elemanı üzerinden ahşap köprü bağlantısıyla sağlanmıştır. Pergola etrafında yayılıcı ardıçlar kullanılmıştır.


Giriş ve Sınırlayıcı Çitler

Japon bahçelerinde bir ana giriş ve birde tali giriş olmak üzere iki adet giriş kapısı bulunmaktadır. Bahçe girişi üstü örtülü bir geçiş şeklindedir. Bahçe kapısı içeri ve dışarı açılabilen ahşap malzemeli bir kapıdır.Kapıdan girişte sağ tarafta pano içerisinde Japonya’nın Shimoneski şehrinin fotoğrafı bulunmaktadır. İstanbul Boğazına benzerliği dolayısıyla Shimoneski Belediyesi tarafından hediye edilen bir panodur.

Baltalimanı Japon bahçesi ana cadde üzerinden sınırlayıcı olarak duvarla çevrilmiş ve Japon işlemelerine sadık kalınarak üzerinde işlemeler dikkati çekmektedir.
Japon bahçeleri sürekli bir duvarla çevrilmezler. Kuşatma elemanı olarak duvarın yanı sıra ahşap ve özellikle de bambu çitlere ve bitkilere yer verilmektedir.Geleneksel Japon bahçelerinde kuşatma elemanları hiçbir zaman duvar değildir. Kullanılan sınırlayıcıların görüntü ve sesi geçirmesine ve diğer taraftaki görüntüyü tamamı ile kesmemesine özen gösterilir.

Bahçelerde kullanılan çitler ahşap, bambu ve bitkilerden yapılabilir. En basit ahşap çit, düz kazıkların üstüne iki yatay kazığın yerleştirilmesi ile oluşturulmaktadır.


Çay Evi

Çay içmek amacıyla toplanılan bu bahçede çay evi, çalışma odası ve üzeri örtülü bir bekleme bölümü ile su çanağı, taş kandil, adım taşları gibi Japon bahçe öğelerine rastlamak mümkündür. Bahçeye girildiğinde konuklar adım taşları ile bekleme banklarına yönlendirilirler. Su çanaklarında el ve ağız yıkandıktan sonra konuklar çay odasına girerler. Çay bahçeleri, Japon tarihinde ilk kez geçit bahçeleri (roji) olarak karşımıza çıkmaktadır. Binalar arasındaki dar alanlarda inşa edilmişlerdi. Burada önemli olan bu alandan geçerken hissedilenlerdir. Misafirler bahçeye ilk adım attıkları andan itibaren çay törenine katılmış olular. Çay bahçeleri, misafirin bütün dikkatini yürüme eylemine verebileceği şekilde tasarlanmıştır. Bu yüzden bahçede kullanılan adım taşları çok önemlidir.


Baltalimanı Japon Bahçesi Çay evi

Japonlar için Çay evi önemli bir yer tuttuğu için Baltalimanı Japon bahçesinde de yerini almıştır. Çay evi bahçeden içeri girince sağ tarafta yer almaktadır. Diğer bahçe sahasından ayrılmış küçük bir mekanı kaplamaktadır. Çay evi işletimde olmadığı için bakımsız kalmıştır. Bina dışı Japon sanatına uygun şekilde süslü mimariyle dizayn edilmemiştir. Çay evinin önünde aydınlatma taş fenerleri yer almaktadır. Alandan ayrılırken önünde yüksek ağaç ve bodur çalılar kullanılarak mekânı perdelemiştir.


Bitkilendirme

Japon bahçelerinde ilk olarak düzenlemeye arazinin düzeltilmesi, su ve ana kayaların dizayn edilmesi şeklinde yapılır. Daha sonra uygun ağaç,çalı ve çiçekler yerleştirilir. Bahçeyi 4 bin 850 adet ağaç ve bitki süslemektedir. Alanda kullanılan bitkiler; Acer palmatum “Atropurpurea”(79 adet) , Acorus calamus variegatus (155 adet) , Ameriliys (15 adet), Acuba japonica (3 adet), Azalea spp. (900adet), Bambusa nana (30 adet), Camelia japonica (62 adet), Carex verde (212 adet), Cercis ciliquastrum(1 adet), Chanomeles japonica (5adet), Couvelleria spp.(220 adet), Eleagnus pungens (2 adet), Fagus sylvaica (6 adet), Fatsia japonica(3 adet), Forsythia intermedia(850 adet), Hosta spp.(160 adet), Juniperus horizantalis(25 adet), Keria japonica(30 adet), Liriope muscari(65 adet), Nandina domestica(20 adet),Pachysandra terminalis(300 adet), Photinia serrlata red robin(42 adet), Pieris japonica(100adet), Pinus nigra(6 adet),Prunus kanzan (52 adet), Skimmia japonica (150 adet),Sogina subulata(400 adet) kullanılmıştır.

KAYA BAHÇELERİ ÖRNEK UYGULAMALARI